Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Plików Cookies.

Aktualne wydanie

Ergonomia korzystania z urządzeń cyfrowych

24-10-2019 Autor: dr Zbigniew Jóźwiak

Komputer często „odciąga” ludzi, zwłaszcza młodych, od innych form spędzania wolnego czasu, w szczególności od tzw. pozazawodowej czy pozaszkolnej aktywności fizycznej. Tym bardziej więc istotne staje się wypracowanie odpowiedniego poziomu świadomości ergonomicznej.

 

W początkowym okresie upowszechniania się komputerów za najbardziej szkodliwe dla zdrowia uznawano pole elektromagnetyczne, którego źródłem były monitory – zwłaszcza kolorowe. Stosunkowo szybko problem ten rozwiązano, zmuszając producentów monitorów do stworzenia bezpiecznych urządzeń. Nie da się jednak ukryć, że obawa przed szkodliwym promieniowaniem pozostała.


Obecnie w większości polskich gospodarstw domowych jest przynajmniej kilka urządzeń cyfrowych (licząc również tablety i smartfony), dlatego coraz częściej zwraca się uwagę, że nadmierne i niekontrolowane korzystanie z nich powoduje sporo innych negatywnych skutków zdrowotnych – zarówno w obrębie układu mięśniowo-szkieletowego, jak i sercowo-naczyniowego, pokarmowego oraz nerwowego. Powstała potrzeba wprowadzenia rozwiązań prawno-dydaktycznych, które pozwoliłyby zminimalizować negatywne skutki zdrowotne wynikające z wydłużającego się czasu obsługi urządzeń komputerowych i masowości tego zjawiska.

 

Zalecenia w rozporządzeniu

 

Odpowiedzią na tę potrzebę było opublikowanie rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 1 grudnia 1998 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy na stanowiskach wyposażonych w monitory ekranowe (DzU nr 148, poz. 973; dalej: rozporządzenie). Prawne oddziaływanie rozporządzenia miało bardzo ograniczony zasięg, ponieważ dotyczyło np. jedynie pracowników użytkujących monitor ekranowy co najmniej przez połowę dobowego wymiaru czasu pracy. Nie obejmowało więc swoją ochroną osób samozatrudniających się, dzieci i młodzieży. Z czasem rozporządzenie stało się podstawą do przygotowania wielu opracowań popularyzujących zagadnienia ergonomii pracy z komputerem. Traktowane jest obecnie jako zbiór niezbędnych do stosowania zaleceń mających na celu eliminację lub co najmniej minimalizację podstawowych uciążliwości podczas pracy z urządzeniami komputerowymi.


Najważniejszym elementem rozporządzenia jest załącznik określający minimalne wymagania dotyczące bezpieczeństwa i higieny pracy oraz ergonomii, jakie powinny spełniać stanowiska pracy wyposażone w monitory ekranowe. Określenie „minimalne” ma w tym przypadku znaczenie dosłowne – uwzględnia tylko te wymagania, których przestrzeganie powinno ochronić zdrowie użytkownika komputera, nie zapewniając jednak komfortu pracy czy też optymalnej efektywności.


Należy również zauważyć, że rozporządzenie ma już 16 lat i nie spełnia w pełni swej roli, zwłaszcza w kontekście olbrzymiego skoku technologicznego, jaki się w tym czasie dokonał (powszechność notebooków, pojawienie się tabletów, smartfonów oraz płaskich ekranów o bardzo dużych rozmiarach czy ekranów dotykowych). Stosowanie się do większości jego zaleceń powinno jednak zabezpieczyć przed niekorzystnym wpływem pracy z komputerem na zdrowie. Niestety, nawet w 16 lat po opublikowaniu rozporządzenia nadal jego zapisy nie są respektowane we wszystkich przedsiębiorstwach. Jego zalecenia nie są też stosowane w niektórych placówkach dydaktycznych, a także podczas organizacji pracy z komputerem w warunkach domowych.

 

Ergonomia pracy z komputerem stacjonarnym

 

Radzenie sobie z problemami wynikającymi z użytkowania komputerów jest zresztą coraz trudniejsze – przede wszystkim z powodu ich coraz bardziej zróżnicowanej formy. Inna konstrukcja przestrzenna i inne sposoby wprowadzania danych czy sterowania różnymi komputerami stawiają przed użytkownikiem nowe wyzwania w sensie poprawnego (nieszkodzącego zdrowiu) sposobu posługiwania się tymi urządzeniami.

 

Pod względem zdrowotnym podstawą poprawnego korzystania z komputera jest odpowiednia, fizjologicznie poprawna pozycja ciała. Ponieważ człowiek do sprawnego funkcjonowania potrzebuje choćby odrobiny ruchu, nieruchome pozostawanie w tej jednej – optymalnej i zalecanej przez podręczniki – tzw. rekomendowanej pozycji nie jest wskazane. Wręcz przeciwnie, pozycja ta stanowi tylko pewną wskazówkę do tego, jak należy dostosować stanowisko do swoich potrzeb i możliwości. Podczas obsługi komputera należy jak najczęściej zmieniać pozycję – jest to tzw. zasada dynamicznego siedzenia. Dopuszczalne jest nawet krótkotrwałe przyjmowanie niekorzystnego fizjologicznie ułożenia ciała.


Rekomendowaną przez współczesną ergonomię pozycję ciała podczas pracy z komputerem można scharakteryzować następująco: pozycja siedząca; tułów lekko odchylony do tyłu, a plecy wsparte na jak największej długości o oparcie krzesła; głowa lekko pochylona ku przodowi; lekko rozwarte w stawach kolanowych kończyny dolne; stopy płasko oparte na podłożu lub (lepiej) na podnóżku; lekko rozwarte w stawach łokciowych kończyny górne; neutralnie (bez odchyleń i skręceń) ułożone nadgarstki.


Utrzymanie takiej pozycji wcale nie jest proste przede wszystkim z powodu wspomnianej już potrzeby ruchu. Należy jednak pamiętać, że korzystanie z komputera angażuje użytkownika tak bardzo, że przestaje on zwracać uwagę na dyskomfort wynikający z bezruchu, a nawet niewygodnej pozycji. Efekt „wciągania” jest na tyle duży, że człowiek przestaje reagować na sygnały zmęczenia, skupiając się na zaliczeniu jeszcze jednego poziomu gry czy przejrzeniu jeszcze jednej strony WWW. Rezultat jest łatwy do przewidzenia – pojawiają się bóle głowy, pleców, szyi i nadgarstków, zaczynają drętwieć nogi.

 

[...]

 

dr Zbigniew Jóźwiak – ergonomista, pracownik naukowy Politechniki Łódzkiej. Popularyzuje wiedzę na temat prawidłowego, w sensie fizjologicznym i ergonomicznym, wykonywania pracy.


Pełna treść artykułu jest dostępna w papierowym oraz elektronicznym wydaniu pisma.
Zapraszamy do składania zamówień na prenumeratę.


« Powrót

______________________________________________________________________________________________________________________________________

Informacje o cookies © 2019 PRESSCOM Sp. z o.o.